ISO International Standarts Organization kelimelerinin başharflerinden oluşmuş bir kısaltmadır ve bir Avrupa organizasyonudur. Avrupa Birliğinin adımları atılırken, her mevzuatta olduğu gibi ürün, kalite, çevre, iş ve işçi sağlığı gibi konularda da bir mevzuat birliğine gidilmesi amacıyla ISO standartları oluşturulmaya başlanmıştır. ISO 9000 serisi standartları bu standardizasyonun kalite yönetim sistemleri ile ilgili olanıdır. İlk revizyonları 1987 de çıkan ISO 9000 serisi standartlar 1994 ve 2000 yılında olmak üzere iki kez daha revizyona uğramışlardır. İlk çıktığında ISO9001, ISO9002 ve ISO 9003 olmak üzere üç tip standart varken, en son 2000 revizyonu ile standart sadece ISO 9001 halinde tek standarda indirilmiştir. ISO 9000 serisi standartlarının yaklaşık her beş yılda bir değişikliğe uğramasının sebebi adım adım Toplam Kalite Yönetimi dediğimiz sistemlere ulaşmak içindir. ISO 9000 serisi standardların 1987 ve 1994 revizyonlarında amaç ürün ile ilgili kalitenin sürekliliğinin sağlanması için bir sistem oluşturmaktı.2000 revizyonunda ürün kalitesinin sürekliliğinin yanısıra müşteri memnuniyetinin sürekliliğinin sağlanması amaçlanmakta ve sistem ürün, müşteri odaklı kurulmaktadır. Daha sonraki yıllarda çevre kalitesi, çalışanların memnuniyeti ve toplumun memnuniyeti kavramları da sisteme dâhil edilecektir.2000 revizyonu ayrıca, sadece üretim firmalarına ağırlık vermeyip aynı zamanda hizmet sektörüne de gerekli ağırlığı vermektedir.
Türkiye, çeşitli devlet ve özel sektör kurumları ile ISO 9000 kalite sistem standartları ile gelen bir minimum ya da ilk basamak kalite anlayışına güçlü bir destek vermiştir. Hatta birçok devlet ihalelerinde firmaların ISO 9000 kalite belgesine sahip olmaları bir ön zorunluluk haline getirilmiştir. Firmalar aldıkları belgenin karşılığında, gerçek bir kalite anlayışına ulaşmış ve sahip oldukları kalite düzeylerini daha yükseğe çıkarmak için çaba göstermişler midirler? Bu sorunun cevabı üzülerek hayır olmaktadır, birçok konuda olduğu gibi bu konuda da Türk gibi başlamış ve anlaşılacağı üzere Türk gibi ilerlemişizdir. Ama Avrupa firmaları ile iş yapan ya da ortaklık kuran Türk firmaları aslında kendi yaklaşımlarının yanlışlığını görmektedirler, umudumuz ülkemize giren yabancı firma sayısının artması ile birlikte istene uluslararası kalite düzeyine ulaşmada firmalarımızın gerekli gayreti göstermeleridir. Burada önemli olan husus kalite için harcanan paranın boşa gitmemesi için, sırf belge sahibi olma çalışması yapmak yerine, doğru bir kalite sistemi kurma çalışması yapmaktır.
Kalite sistemleri firmalarda tabanın, yani çalışanların isteği ile kurulmaz, kalite sistemi ancak üst yönetimin isteği ve buna kendini adaması ile olur, üst yönetim tarafından izlenmeyen bir kalite sistemi başarısız olmaya daha en başından mahkûmdur. Kısaca özetlemek gerekirse, kurulan kalite yönetim sisteminin şirketin rekabet ortamında farklılık sağlayacak atılımları yapmaya, maliyetleri düşürmeye, koşulsuz müşteri memnuniyeti sağlayarak şirketin varlığını sürdürmeye yönelik nemalandırma özelliklerine sahip olması gerekir. Aksi takdirde şirket ehliyet almış ama araba kullanmasını bilmeyen bir şoförden farksız olur.
ISO 9001(2000) STANDARDI
Iso 9001(2000) yukarıda belirtilen müşteri odaklılık gibi yeni bir kavramın yanı sıra, faaliyetlerin kontrolü değil süreçlerin kontrolü yaklaşımı ile süreç yaklaşımlı bir sistem kurulmasını empoze etmektedir. Planla, Uygula, Kontrol Et, Önlem Al (PUKÖ) çevrimi ile özetlenen sistem ana yapısı aşağıdaki temel sistem elemanlarından oluşmaktadır;
Kalite Yönetim Sistemi,
* Kalite Yönetim Sistemi Süreçleri
* Dokümantasyon Şartları
* Kalite El Kitabı
* Kalite Prosedürleri
* Süreç Haritaları
* Talimatlar
* Kalite Planları
* Formlar
* Doküman ve Veri Kontrolü
* Kalite Kayıtlarının Kontrolü
Yönetimin Sorumluluğu
* Yönetimin Kararlılığı
* Müşteri Odaklılık
* Kalite Politikası
* Kalite Hedefleri ve Planları
* Sorumluluk ve Yetki
* Yönetim Temsilcisi
* İç Haberleşme
* Yönetimin Gözden Geçirmesi
Kaynakların Yönetimi
* İnsan Kaynakları Temini
* Eğitim
* Alt Yapı
* Çalışma Ortamı
Ürün Gerçekleştirme
* Ürün Gerçekleştirilmesinin Planlanması
* Müşteri İle İlişkili Süreçler
* Ürünle İlgili Şartların Tayini
* Ürünle İlgili Şartların Gözden Geçirilmesi
* Müşteri İletişimi
* Satınalma
* Tasarım ve Geliştirme
* Üretim ve Hizmetin Sağlanması
* Üretim ve Servis Sunumunun Kontrolü
* Tanım ve İzlenebilirlik
* Müşteriye Ait Mülkiyet
* Ürün Korunması
Ölçüm, Analiz ve İyileştirme
* İzleme, Ölçme, Analiz ve İyileştirme Süreçleri
* Müşteri Tatmini
* İç Denetim
* Süreçlerin Ölçümü ve İzlenmesi
* Ürünün Ölçümü ve İzlenmesi
* Ölçüm ve İzleme araçlarının Kontrolü
* Uygunsuzluğun Kontrolü
* Veri Analizleri
* Sürekli İyileştirme
* Düzeltici Faaliyet
* Önleyici Faaliyet
Kurulan kalite sisteminin Kalite El Kitabı ve sistem prosedürlerinde anlatılarak, hayat geçirilmesi gerekmektedir. Bu çalışmaların bir danışmanla, ya da şirketin kendi olanakları ile başlatılabilmesi için şirket elemanlarının çeşitli düzeylerde katılımları ile aşağıdaki temel eğitimleri almış olmaları gerekmektedir;
1.ISO 9001 Kalite Sistemi
2.Kalite Sistem Dokümantasyonu
3.Süreç Yönetimi
4.Kuruluş İçi Kalite Denetimi
5.Veri Analizi
Bu eğitimler sırasında şirketin süreçlerini tespit ederek, süreç haritalarını çıkarmaları ve süreçlerin kontrol noktalarını ortaya koymaları ve bunu bir süreç sahibinin yönetiminde yapmaları gerekmektedir.
Bu sırada standardın mecbur tuttuğu dokümanların yanı sıra şirketin süreçlerin yönetimi sırasında bulunmasını gerekli gördüğü dokümanların da tespiti yapılır. Kurulan sistemde süreçlerin sürekli iyileştirme metodları da ortaya konulur.
Çalışmalardan gerekli verimin alınabilmesi için şirketlerin sistem kurma çalışmalarına yoğun bir şekilde eğilerek en az altı aylık bir süreyi öngörmeleri gerekmektedir. Bu sürenin sonunda sistemi kurmuş, uygulamasını ve ilk geliştirme çalışmalarını yapan şirketler, akredite bir kuruluşa belgelendirme için başvurabilirler.
ISO 9001 KALİTE SİSTEMİ SİHİRLİ BİR REÇETE Mİ?
Sorunun yanıtı doğal olarak “hayır” olacaktır. Her konuda olduğu gibi bu konuda da tüm sıkıntıları ortadan kaldıracak ve tekrarını önleyecek bir sihirli reçete yoktur. Asıl olan şirket yönetiminin ve çalışanların iyileştirme ve müşteri odaklı bir modele sahip olan sistemi bir başlangıç olarak ele alıp, yenileşmeye ve sürekli gelişmeye açık bir şirket modeli oluşturabilmeleridir.
Benim kalite sistem danışmanlığı kariyerimde ülkemizdeki firmaların, kuruluşların birkaç nedenden bir kalite sistem belgesine sahip olmak istediklerini gördüm
1.Komşuda var bizde de olsun
2.İdare zorunlu tutuyor ne olursa olsun almam lazım
3.Kurumsallaşmak istiyorum, ve bu konuda hiç tecrübem yok bu sistem yaralı olur mu ?
Tahmin edebileceğiniz gibi ilk iki sebep ile belge sahibi olanların, kalite sistemlerinin götürebileceği gerçek hedefe gidemeyeceği ayan beyan ortadadır. İlk iki sebep ile belge almak isteyenler, sistem danışmanlığı faaliyetleri içerisine, sistemin ruhundan haberi olmayan bazı yabancı maddelerin girmesine ve danışmanlık yapmalarına ve kalite sistem anlayışının gücünün azalmasına sebebiyet vermişlerdir. Normalde yedi ay ila bir yıl arasında gerçekten anlaşılarak ve uygulanarak kurulması gereken sistemi, iki ay veya üç ayda kuran birileri türemiştir. Bu sistem kuruluşu bir çocuğun doğumu gibidir, çocuğunuzu iki ayda doğurturum diyen doktora güvenmek gibidir, iki veya üç ayda sistemi kurarım diyenlere güvenmek.
Son nedenle belge almak isteyen kuruluşlar, sistemden gerçek kazanç sağlayanlardır. Bu kuruluşlarla iş yaptığınızda farkı mutlaka farkedeceksinizdir. Bu kuruluşlar gerçek bir kalite anlayışına sahip olan, belge almak değil sürekli gelişme amacında olan belgenin de zaten doğrudan sonuç olarak geldiği firmalardır.
YENİ YAKLAŞIMLAR, ÇEVRE, İŞÇİ SAĞLIĞI, İŞ GÜVENLİĞİ
ISO 9001 sistemi artık tümüyle yeterli olmamaktadır, yurtdışı işlerde ISO 14001 VE OHSAS 18001 belgelerinin de istenmesi söz konusu olabilmektedir. Yurdumuzda açılan bir ihalede (Bakü- Ceyhan doğal gaz boru hattı) yukarıda belirtilen üç standart yeterlik ve işe başlama için Botaş tarafından şart koşulmuştur. Bu üç sistemin bir arada kurulması ve işletilmesi şirketlerin uzun vadeli yarar sağlayabilecekleri bir durumdur. Çevre hassasiyeti, çalışanların güvenliği ve sağlığı çalışma verimliliğini artırmada, sürekli iyileştirme aracı olarak kullanmada oldukça önemli sonuçlar vermektedir. Çağdaş yaşama ve iş yapma şekilleri globalleşen dünya yapısı içerisinde, kazanç sağlarken; çevreyi, ürünü, çalışanı ve etkileşilen halkı gözardı etmemeyi gerektirmektedir. Herkesin kazandığı bir dünya için konulmuş olan bu standartların bilinçli uygulaması hepimiz için kazançtır. Geleceğin dünyasında yaşamak ve yer almak için bu standartların gerekliliklerini yerine getirmeye başlamalıyız.
Kalite uzun ve hatta sonu olamayan bir yoldur, eğer bu yola çıkmak istiyorsanız, donanımlarınızın iyi olması gerekir, aksi taktirde yolda kalırsınız, yardımcı da bulamazsınız.